jump to search

Kilka słów o tytoniu

Tytoń to roślina należąca do tej samej rodziny co pomidor, ziemniak, papryka czy bakłażan. Jest to gatunek, który dobrze się adaptuje do różnych warunków i dlatego można go uprawiać na skalę przemysłową w wielu rejonach świata.

Tytoń uprawia się w ponad 100 krajach. Polska jest najbardziej wysuniętym na północ spośród nich. Największym producentem są Chiny, w następnej kolejności Stany Zjednoczone, Brazylia, Indie, Zimbabwe i Turcja.

Kilka słów o tytoniu
 
Tytoń świetnie rośnie na słabszych glebach, dzięki czemu zapewnia plantatorom dochody, których nie mogliby uzyskać w przypadku innych upraw – zwłaszcza gdy areał jest niewielki. Jako roślina uprawna znajduje zastosowanie w przyjaznym środowisku, w płodozmianie, przynoszącym korzyści innym roślinom. Przykładowo, dobrze oddziałuje na uprawianą po nim kukurydzę.
 

Odmiany tytoniu

Virginia to odmiana biorąca swoją nazwę od stanu w USA, gdzie po raz pierwszy wprowadzono jej uprawę. Jest także zwana tytoniem jasnym z powodu żółto-pomarańczowego zabarwienia liści, jakie uzyskuje się w trakcie suszenia tzw. metodą ogniowo-rurową. Odmiana ta rośnie szczególnie dobrze w ciepłym klimacie zwrotnikowym – subtropikalnym – z lekkimi opadami deszczu, na przykład w USA w stanie Georgia, w południowej Brazylii czy Zimbabwe. Klasyczne brytyjskie marki papierosów, takie jak Dunhill, zawierają wyłącznie tytoń Virginia.

Burley to odmiana tytoniu o nieco jaśniejszym odcieniu zieleni niż Wirginia. Po poddaniu procesowi suszenia powietrzem liście zmieniają kolor na brunatny i tracą niemal cały cukier, uzyskując smak podobny do tytoniu używanego w cygarach. Burley wymaga cięższych gleb i intensywniejszego nawożenia niż odmiana Virginia. Najlepszy tytoń tej odmiany uprawia się w USA, Ameryce Środkowej, Malawi i Ugandzie. Wraz z odmianą Virginia i Tytoniami Orientalnymi Burley wchodzi w skład tzw. mieszanki amerykańskiej (American Blend), której używa się w papierosach Lucky Strike czy Pall Mall.

Tytoń Orientalny to najrzadziej występująca i najbardziej wytrzymała odmiana tytoniu, uprawiana na Bałkanach, w Turcji i na Bliskim Wschodzie, gdzie lata są upalne. Warunki klimatyczne oraz duża gęstość upraw nadają tej odmianie wyjątkowego aromatu, wzmocnionego w tradycyjnym procesie suszenia na słońcu. Ten smak można wyczuć w tradycyjnym tureckim papierosie.

W Polsce uprawia się tytoń w rejonach: lubelsko-podkarpackim, świętokrzysko-małopolskim, kujawsko-pomorskim, mazurskim i dolnośląskim. Uprawa obejmuje odmiany tytoni papierosowych jasnych, tj. Virginia i Burley. Uprawia się też niewielką ilość tytoni ciemnych, typu Mocny Skroniowski i Puławski, a także ciemnego wędzonego typu Kentucky.

Uprawa

Na jeden gram przypada około 12 000 ziaren, które wyglądem przypominają drobno zmieloną kawę. Ziarna są tak małe, że się je otoczkuje. Hodowla rozsady trwa 60 dni i dopiero po tym okresie rozsada może trafić do gruntu. Po dwóch tygodniach sadzonki zostają okopane, aby mogły lepiej rozwinąć system korzeniowy. Po upływie dwóch miesięcy, kiedy rośliny zakwitają, należy je przyciąć – „ogłowić” czyli odciąć kwiat i kilka górnych pędów – by umożliwić lepszy rozrost pozostałych partii. W podobny sposób ogławia się pomidory. Plantator musi przez cały czas zapewnić roślinie odpowiednie nawożenie i chronić ją przed szkodnikami aż do czasu zbiorów.

Zbiory

Poza kilkoma krajami, takimi jak Stany Zjednoczone, gdzie tytoń zbiera się mechanicznie, z reguły liście zrywa się ręcznie, jednorazowo pozbawiając roślinę od dołu 2-4 dojrzałych liści. Okres zbioru liści to około 2,5 miesiąca. Przeciętnie plantator tytoniu w Polsce zbiera 18-20 kwintali na hektar.

Suszenie

Suszenie to dokładnie kontrolowany proces, którego celem jest uzyskanie odpowiedniej struktury, koloru i jakości odpowiadających danej odmianie tytoniu. W trakcie suszenia znajdująca się w liściu skrobia zamienia się w cukier i zanika zielona barwa liścia, który zmienia kolor od cytrynowego, poprzez żółty, pomarańczowy do brązu – tak jak dzieje się to z liśćmi drzew jesienią.

Istnieją cztery główne metody suszenia:

Suszenie powietrzem (Air-Curing)

Tytoń suszony powietrzem, np. Burley, wiesza się w nieogrzewanych i dobrze wentylowanych wiatach, by suszył się w sposób naturalny aż do chwili, gdy liść zmieni kolor na jasnobrązowy lub brązowy. Pod koniec całego procesu liść już nie zawiera cukru.

Suszenie ogniowo-rurowe (Flue cure)

Ciepło dostarczane jest do suszarni za pomocą rur ze znajdującego się na zewnątrz pieca. Przypomina to system centralnego ogrzewania w blokach. W kontrolowanym procesie suszenia tytoń trwale zmienia kolor na żółty lub pomarańczowo-czerwony. W liściach pozostaje duża zawartość cukru. W taki właśnie sposób suszy się odmianę Virginia.

Suszenie na słońcu (Sun-Curing)

Liście najczęściej nawleka się na druty lub sznurki i wystawia na działanie słońca przez okres od 12 do 30 dni. Bezpośrednie oddziaływanie ciepła słonecznego utrwala w liściach kolor od żółtego po brunatny i sprawia, że mają wysoką zawartość cukru. Tytoń Orientalny jest najbardziej znaną odmianą wśród tytoni suszonych na słońcu.

Suszenie w dymie (Fire-Curing)

Opiera się na tej samej zasadzie co produkcja wędzonej szynki. Dym stosowany w suszarni pochodzi z drzewa liściastego (najlepiej owocowego). Liście, schnąc, nabierają wędzonego zapachu. Taki sposób suszenia stosuje się do mieszanek fajkowych lub do tytoniu przeznaczonego do ręcznego skręcania papierosów.

Po procesie suszenia plantator sortuje tytoń na klasy według ich wielkości, dojrzałości i koloru. Liście tytoniu składane są w papusze (wiązki), a następnie prasowane w beliki o wadze 30-80 kg i dostarczane do stacji skupu tytoniu lub na aukcję.
W Polsce przygotowany tytoń dostarczony jest przez plantatora do autoryzowanej Stacji Skupu Tytoniu. Tam dokonywana jest ocena surowca tytoniowego pod względem jakościowym. Każdy belik jest ważony i po ocenie załadowany na samochód. Tytoń dostarczany jest następnie do zakładu zajmującego się jego dalszą obróbką.

Obróbka tytoniu

Po procesie suszenia i odpowiedniego przygotowania liście tytoniu są sprzedawane przez plantatora przetwórcy, którego zadaniem jest przystosowanie liści tytoniu do wymagań producenta wyrobów tytoniowych. Przetwórca sortuje liście, miesza klasy jakościowe zgodnie z recepturą mieszanki (blendu), usuwa piasek, kurz, zanieczyszczenia i ciała obce oraz oddziela blaszki liści od łodyg – czyli odżyłowuje (nie dotyczy to wszystkich tytoni np. tytoni orientalnych). W tym czasie tytoń przechodzi również obróbkę termiczną dla wyrównania jego wilgotności i wywołania zmian właściwości fizyko-chemicznych liścia (tzw. fermentacja), a także by zapewnić odpowiednią wilgotność końcową (kondycjonowanie). Przetworzony tytoń pakowany jest w kartony o wadze ok. 200 kg lub worki jutowe, które przesyłane są następnie do zakładu produkującego wyroby tytoniowe.

max
large
medium
small
mobile